Lakrimal Bez:
Lakrimal bez, büyük bir orbital kısım ve daha küçük
olan palbebral kısımdan oluşur. Her iki kısım
arasında levatör aponerözisi (levator kası tendonu)
yer alır ancak bezi tam olarak ikiye bölmez. Orbital kısım
daha büyüktür ve orbita üst lateralinde bir fossa içerisine
yer alır. Orbital kısım önde orbital septum ile arkada
ise retrobulbar yağ dokusu ile sınırlıdır. Daha
küçük olan palpebral kısmı, levatör kası
tendonu altında yer alır, alt yüzü superior forniks
konjonktivası ile komşudur.
Yaklaşık olarak 12 tane olan lakrimal bez kanalı palbebral
kısımdan geçtikten sonra üst forniks konjonktivasına
açılır. Bu ana bez yanında bir çok aksesuar
göz yaşı bezi konjonktivada özellikle fornikslerde daha
fazla olmak üzere bulunur.
Lakrimal bez hem otonomik hem de duyusal olarak inervasyona sahiptir.
Parasempatik
lifler, fasiyal sinirin lakrimal nukleusundan köken alırlar, preganglionik
lifler sfenopalatin gangliona nervus intermedius aracılığı
ile gelirler, daha sonra postganglionik lifler halinde maksiler sinir
içerisine
katılır ve zigomatikotemporal dal aracılığı
ile lakrimal sinir ve lakrimal beze ulaşırlar.
Sempatik postganglionik lifler, superior servikal gangliondan çıktıktan
sonra, internal karotis arter etrafındaki pleksus ile kafa içine
girerler, daha sonra, derin petrozal sinir, pterjoid kanal, maksiller sinir,
zigomatik sinir ve zigomatikotemporal dal aracılığı
ile lakrimal sinir ve lakrimal beze ulaşırlar.
Gözyaşı salgısı, emosyonel durumlar, olfaktör
sinir uyarıları ya da konjonktiva ve/veya korneanın irritasyonu
sonucu gelişir.
Lakrimal sistem:
Punktumlar, Göz kapakları iç 1/5'lük kısımda
yer alırlar. Normalde hafif posteriora dönmüşlerdir ve
göz küresi ile temas halindedirler. Kanaliküller punktumdan sonra
2 mm boyunca dikey olarak uzanırlar, bu bölge ampulla olarak adlandırılır,
daha sonra mediale doğru dönerler ve 8 mm sonra lakrimal keseye varırlar,
insanların %90'ında alt ve üst kanaliküller tek bir
kanalikül olarak lakrimal kese ile birleşir. Lakrimal kese ve kanalikül
bileşkesinde mukozal bir flep (Rosenmuller valvi) yer alır ve keseden
kanaliküllere göz yaşı geri kaçmasını
önler. Lakrimal kese yaklaşık 10 mm boyundadır ve anterior
ve posterior lakrimal çıkıntılar arasında
lakrimal fossada yer alır. Nazolakrimal kanal 12 mm uzunluğundadır
ve lakrimal kesenin uzantısıdır, burun kavitesi içerisinde
alt meatusda inferior konka lateralinde ve altında sonlanır. Nazolakrimal
kanalın açıklığı Hasner valvi denilen
mukozal bir katlantı ile örtülmüştür.
Göz yaşının bir kısmı buharlaşma
ile kaybolur, bu interpalpebral alan, göz kırpma frekansı
ve ortam nemi gibi faktörlere bağlıdır. Göz yaşının
büyük bir kısmı nazolakrimal keseden burundaki alt meaya
gelir ve yutulur. Göz kapakları kapanmaya lateralden başlar
bu göz yaşını mediale doğru toplar, punktumlardan
göz yaşı kapiller atraksiyon ve emilme ile lakrimal keseye
gelir. Göz kapakları kapandığı sırada,
orbikülaris oküli kasılır bu da ampullaların
sıkışmasına yol açar, lakrimal kese ise bu
sırada genişler ve negatif bir basınç oluşur,
gözler açıldığı zaman ise oluşmuş
negatif basınçla göz yaşı ampullalar tarafından
gözden emilir ve kese küçülerek içeriğini boşaltır.